Sentenza 12 dicembre 2025
Commentari • 0
Sul provvedimento
| Citazione : | Corte dei Conti, sez. Giurisdizionale Lombardia, sentenza 12/12/2025, n. 192 |
|---|---|
| Giurisdizione : | Corte dei Conti Sezione Giurisdizionale Lombardia |
| Numero : | 192 |
| Data del deposito : | 12 dicembre 2025 |
| Fonte ufficiale : |
Testo completo
Sent. n. 192/2025
REPUBBLICA ITALIANA
IN NOME DEL POPOLO ITALIANO
CORTE DEI CONTI
SEZIONE GIURISDIZIONALE PER LA REGIONE LOMBARDIA
IL GIUDICE UNICO DELLE PENSIONI
Cons. GA RR ha pronunziato la seguente
SENTENZA
sul ricorso iscritto al n. 30719 del Registro di Segreteria, proposto da
Proposto da
1. A.Z.O., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
2. A.G., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
3. A.F.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
4. A.V., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
5. A.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
6. A.L., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
7. A.R., nato a [...] il Omissis C. F Omissis;
8. A.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
9. A.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
10. A.G.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
11. B.S., nato a [...] il Omissis C F. Omissis;
12. B.G., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
13. B.D., nato Omissis il Omissis C. F. Omissis;
14. B.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
15. B.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
16. B.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
17. B.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
18. B.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
19. B.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
20. B.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
21. B.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
22. B.G., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
23. B.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
24. B.A.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
25. B.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
26. B.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
27. B.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
28. C.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
29. C.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
30. C.A., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
31. C.S. , nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
32. C.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
33. C.L.A., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
34. C.V., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
35. C.A.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
36. C.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
37. C.P. S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
38. C.C.A., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
39. C.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
40. C.V., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
41. C.N., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
42. C.A., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
43. C.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
44. C.B., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
45. C.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
46. C.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
47. C.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
48. C.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
49. C.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
50. C.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
51. C.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
52. C.G., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis ;
53. C.M.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
54. C.A., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
55. C.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
56. C.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
57. C.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
58. C.M., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
59. C.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
60. C.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
61. D.P., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
62. D.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
63. D.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
64. D.L., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
65. D.L.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
66. D. S. G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
67. D.B.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
68. D.F.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
69. D. M. G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
70. D. M. M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
71. D.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
72. D.F., nato a [...] il Omissis C. F. D Omissis ;
73. D. G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
74. E. G. A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
75. F. M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
76. F.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
77. F. R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
78. F. D., nato a [...] il Omissis. C. F. Omissis;
79. F.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
80. F. R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
81. F.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
82. G.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
83. G.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
84. G.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
85. G.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
86. G.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
87. G. A., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
88. G. P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
89. G.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
90. G.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
91. G.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
92. G.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
93. G.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
94. I.G., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
95. I.A. , nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
96. L.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
97. L.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
98. L.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
99. L.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
100. L.B., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
101. L.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
102. L.B.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
103. L.P.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
104. L.R.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
105. L.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
106. L.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
107. L.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
108. M.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
109. M.C., nato a [...] il Omissis C. F Omissis;
110. M.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
111. M.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
112. M.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
113. M.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
114. M.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
115. M.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
116. M.W., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
117. M.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
118. M.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
119. M.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
120. M.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
121. M.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
122. M.G.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
123. M.M. , nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
124. M.S., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
125. M.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
126. M.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
127. M.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
128. M.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
129. M.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
130. M.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
131. M.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
132. N.A., nato a [...] il Omissis C. F. N Omissis;
133. N.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
134. O.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
135. P.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
136. P.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
137. P.B., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
138. P.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
139. P.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
140. P.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
141. P.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
142. P.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
143. P.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
144. P.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis ;
145. P.O., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
146. P.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
147. P.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
148. P.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
149. P.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
150. P.A, nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
151. P.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
152. P.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
153. P.A.W., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
154. P.T., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
155. P.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
156. P.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
157. P.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
158. P.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
159. P.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
160. P.B., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
161. P.V.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
162. P.P, nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
163. P.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
164. P.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
165. P.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
166. P.A.L. L, nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
167. P.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
168. P.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
169. P.R., nato ad [...] il Omissis C. F. Omissis;
170. P.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
171. P.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
172. P.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
173. R.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
174. R.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
175. R.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
176. R.A., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
177. R.V., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
178. R.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
179. R.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
180. R.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
181. S.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
182. S.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
183. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
184. S.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
185. S.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
186. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
187. S.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
188. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
189. S.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
190. S.G., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
191. S.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
192. S.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
193. S.G., nato a [...] il Omissis C. F Omissis;
194. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
195. S.C., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
196. S.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
197. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
198. S.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
199. S.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
200. S.E.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
201. T.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
202. T.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
203. T.G., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
204. T.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
205. T.S., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
206. T.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
207. T.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
208. T.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
209. T.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
210. U.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
211. U.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
212. U.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
213. V.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
214. V.P., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
215. V.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
216. V.A., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis 217. V.E., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
218. V.D., nato a [...] il Omissis C.F. Omissis;
219. V.B., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
220. V.R., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
221. V.D., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
222. Z.F., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
223. Z.L., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
224. Z.M., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
225. Z.I., nato a [...] il Omissis C. F. Omissis;
tutti rappresentati e difesi dall’Avv. Mario Bacci per mandato in atti, elettivamente domiciliati in Roma, Via Luigi Capuana 207, presso lo studio del difensore
ricorrenti
nei confronti
I.N.P.S. (Istituto Nazionale della Previdenza Sociale) in persona del legale rappresentante pro tempore, rappresentato e difeso dagli avv.ti Giulio Peco e Roberto Maio per mandato in atti, elettivamente domiciliato presso l’Avvocatura I.N.P.S., in Milano, Via M. e G. Savare’ n. 1, nonché all’indirizzo di pec avv.giulio.peco@postacert.inps.gov.it
convenuto
CONCLUSIONI
Per i ricorrenti: accertare e dichiarare il diritto e, per l'effetto condannare l'INPS, all'adeguamento delle pensioni di chi ricorre nel rispetto dei principi della Carta Costituzionale e, pertanto, dare disposizioni a che i proposti e competenti Uffici operino la ricostruzione integrale della pensione di ciascun ricorrente nella misura che possa garantire il principio di adeguatezza di cui agli artt. 3, 36 e 38 della Cost. e di cui agli artt. 21, 25 e 33 della Cedu e, dunque, la sufficienza della pensione in relazione alle esigenze del lavoratore e della sua famiglia (sentenze n. 409 del 1995 e n. 226 del 1993) disponendo, ove del caso, l'adeguamento del trattamento previdenziale al pari grado in servizio (cfr. ultima Sentenza Corte dei Conti Per la Regione Puglia N. 53/2018); accertare e dichiarare il diritto di chi ricorre alla rivalutazione monetaria automatica, nel biennio 2023-2024, nella misura del 100% del trattamento pensionistico e, per l'effetto, condannare l'INPS ad applicare agli assegni di chi ricorre il meccanismo perequativo nella misura del 100% oltre interessi legali e rivalutazione fino all'effettivo soddisfo, previa rimessione alla Corte Costituzionale della questione di legittimità costituzionale come sopra formulata in quanto l'articolo 1, comma 309, Legge 197/2022 viola gli artt. 3, 36, 38 e 53 Cost. ed art. 117 Cost per violazione della Convenzione europea dei diritti dell’uomo (artt. 21, 25, 33 della carta dei diritti fondamentali dell’unione europea); in via subordinata, accertare e dichiarare il diritto e, per l'effetto, condannare l'INPS alla corresponsione dei ratei di pensione maturati e maturandi nel biennio 2023-2024, oltre interessi legali e rivalutazione fino all'effettivo soddisfo, in misura pari alla differenza tra quanto chi ricorre avrebbe dovuto percepire ove la rivalutazione monetaria fosse stata riconosciuta nella misura prevista dalla normativa antecedente all'entrata in vigore della norma censurata (legge bilancio 2020: articolo 1, comma 478, della L 160/2019), e quanto effettivamente percepito in forza dell'articolo 1, comma 309, della Legge 29/12/2022, n. 197, ovvero alla maggiore o minore somma che sarà ritenuta di giustizia, previa rimessione alla Corte Costituzionale per violazione della questione di legittimità costituzionale sopra formulata; con vittoria di spese.
Per l’INPS: respingere il ricorso; con vittoria di spese.
FATTO
Con ricorso ritualmente notificato, i ricorrenti hanno esposto:
· di essere ex appartenenti al Corpo della Guardia di Finanza, titolari di trattamento pensionistico a carico dell’INPS, superiore alla misura minima;
· che l’art. 34, comma 1, L. 448/1998 introduceva un meccanismo di rivalutazione automatica dei trattamenti pensionistici in godimento;
· che tuttavia tale meccanismo di rivalutazione veniva limitato tramite reiterati interventi legislativi, da ultimo con l’art. 1, comma 309, L. 197/2022;
· che tale disposizione legislativa, tesa a limitare la perequazione dei trattamenti pensionistici di maggiore entità, era costituzionalmente illegittima per violazione degli artt. 3, 36, 38, 53,117 Cost.;
· che tale disposizione legislativa era altresì contrastante con la Convenzione europea dei diritti dell’uomo.
Ciò premesso hanno formulato le conclusioni trascritte, chiedendo rimettersi alla Corte Costituzionale la questione di costituzionalità dell’art. 1, comma 309, L. 197/2022.
Si è costituito l’INPS chiedendo respingersi la domanda avversaria.
In data 14.02.2025 è stata pubblicata in G.U. la sentenza n. 19/2025 della Corte Costituzionale, che ha dichiarato in parte inammissibili e in parte infondate le questioni di legittimità costituzionale dell’art. 1, comma 309, L. 197/2022 già sollevate con ordinanze 6 settembre e 27 novembre 2024 dalla Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Toscana, e con ordinanza 11 settembre 2024 dalla Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Campania.
In data 19.11.2025 è stata pubblicata in G.U. la sentenza n. 167/2025 della Corte Costituzionale, che ha dichiarato infondate le questioni di legittimità costituzionale dell’art. 1, comma 309, L. 197/2022, già sollevate con ordinanza 25 marzo 2025 dalla Corte dei conti, sezione giurisdizionale per la Regione Emilia Romagna.
Con memoria in data 09.12.2025 i ricorrenti hanno rinunciato agli atti del giudizio.
All’udienza di discussione del 10.12.2025 parte resistente ha accettato la rinuncia.
DIRITTO
Preso atto della rinuncia agli atti, da parte dei ricorrenti, e dell’accettazione di controparte, occorre dichiarare estinto il presente giudizio.
Nulla per le spese (cfr. art. 110 del Codice di Giustizia Contabile).
P.Q.M.
La Corte dei conti, Sezione giurisdizionale regionale per la Lombardia, in composizione monocratica, dichiara estinto il processo; nulla per le spese.
Milano, 10.12.2025 Il Giudice
GA RR
(firmato digitalmente)
Depositata in Segreteria il 12.12.2025 Il Direttore della Segreteria
RE VE
(firmato digitalmente)